Inside job (2010)

Dlaczego Banksy nie dostał Oskara? Wśród wielu pomysłów, najłatwiej powiedzieć: „bo dostał go film ‘Inside Job’”. Teoretycznie wygrywają lepsi.. czy aby na pewno? Akademia słynie ze swoich politycznych aspiracji (patrz: Oskar dla ‘Hurt Locker’). Tym razem Oskar w kategorii dokument powędrował dla twórców filmu o przyczynach kryzysu finansowego, który „czkawką” odbił się na całym świecie. Z góry pragnę polecić ten dokument osobom, które na co dzień interesują się finansami, a (o dziwo) nie znają historii kryzysu finansowego 2008 lub osobom, które chcą sobie ugruntować wiedze na jego temat. Moim zdaniem niestety osoba nie zaznajomiona w minimalnym stopniu z tematem – nie zrozumie tego filmu.

Film podzielony jest na pięć aktów. Pierwszy wprowadza nas w historie amerykańskiego segmentu bankowego, kiedy to właściciele banków zajmowali się głównie obrotem środkami ze zgromadzonych depozytów. Dbając o każdy cent zwracali baczną uwagę na kondycje firmy, ponieważ wiązała się ona bezpośrednio z ich sytuacja finansową. Niestety z czasem rząd USA pozwolił na rozregulowanie się systemu bankowego, co było związane z nieregulowanym rynkiem instrumentów pochodnych*. Instrumentom tym sprzyjał rozwój technologii, który dodał skrzydeł systemu transakcyjnemu i umożliwił dostęp do instrumentów większej ilości zainteresowanych. Instrumenty pochodne także ewoluowały (a skoro piszemy tu o filmach, wspomnę, że narodziły się instrumenty, które zabezpieczają pogodę na planie zdjęciowym działając na zasadzie polisy). Dopiero w 1998 roku Born Brooksley wyszła z inicjatywą regulacji prawnej rynku instrumentów pochodnych. Nieskutecznie. Banki nieograniczone niemal w ogóle przez prawo, rozwijały się w zastraszającym tempie. W 2001 roku powstał rynek kredytów hipotecznych – czyli początek końca. Banki sprzedają swoje należności z tytułów kredytów hipotecznych innym instytucjom, pod postacią instrumentów pochodnych CDO – czyli instrumentów sekularyzacji sekurytyzacji, opartych o długi głównie (aczkolwiek nie tylko) hipoteczne. Nie tylko banki odpowiadają za napędzanie tej machiny. Także firmy ratingowe**, które wystawiają maksymalną ocenę (rating AAA), czyli wyższą, niż amerykańskie obligacje rządowe. Później pojawiają się transakcje SWAP’owe***, ale może na tym ograniczę opowieść o fabule, wszak to dokument, więc każdy o tym wie lub dowie się bezpośrednio z samego filmu.

Charles Ferguson bardzo dynamicznie prowadzi nas od człowieka do człowieka, zadając często bardzo trudne pytania swoim rozmówcom. Zdjęcia w tle także trzymają nas w skupieniu i oczekiwaniu na to, co będzie dalej, dając moment wytchnienia, chwilę zachwytu nad pięknymi widokami Washingtonu lub efektownymi ujęciami sportowych samochodów. Niestety, jeśli chodzi o treść, film ‘Inside Job’ ukierunkowany jest na krytykę systemu oraz ludzi, którzy przewodzili tym ryzykownym transakcją. Nie lubię, kiedy dokument subiektywnie wskazuje winnych, nawet w przypadku tak oczywistym, jak „Kryzys 2008”. Pada tu dużo zarzutów wobec Alana Greenspana, który jest kluczową postacią w omawianym temacie. Jako przeciwwaga podawany jest przykład Josepha St. Denisa, który widząc co się dzieje odszedł z AIG. Piętnowane jest środowisko brokerów, uzależnionych od hazardu niemal tak, jak od kokainy oraz postawa firm ratingowych, które za pozytywne ratingi kosiły kawał hajsu tracąc zupełnie obiektywizm. Bardzo celnie komentuje to jeden z rozmówców: Czy dla osiągnięcia zysku (z prowizji dla siebie) poniesiesz ryzyko jeżeli za nie odpowiadasz? Sure, why not!

Generalnie cały dokument opiera się głównie na krótki wywiadach z ludźmi, którzy pośrednio lub bezpośrednio odpowiadają za sytuacje na rynku papierów dłużnych.  Ciekawą odskocznia są rozmowy z ludźmi klasy średniej, która bezpośrednio ucierpiała na kryzysie lub burdelmamą, która zapewniała dziewczęce usługi wśród elity finansiery. Matt Damon, który użyczył swojego głosu jako narrator moim zdanie sprawdził się bardzo dobrze (może dlatego, że nie lubię oglądać jego twarzy na ekranie^^). Całość ogląda się bardzo przyjemnie i mimo, że doskonale znam temat – nie nudziłem się podczas seansu. Niestety film nie wyjaśnia pojęć typowo finansowych takich jak chociażby: instrument pochodny, rating, SWAP, itp., przez co może być nie zrozumiały dla osób z poza branży.

Jako podsumowanie powiem, że (moim skromnym zdaniem) Banksy powinien zebrać Oskara za swój film. Szkoda, że akademia chciała uniknąć zamieszania i wybrała film, który dla wielu osób będzie niezrozumiały, a poza klasyczną formą dokumentu – nie wnosi nic do tego gatunku. Wydaje mi się, że ‘Wyjście przez sklep z pamiątkami’ było czymś nowym i powinno zostać wyróżnione(!).

_________________________________________________________________________________________

* Instrument pochodny– rodzaj papierów wartościowych, instrumenty finansowe, których wartość uzależniona jest od wartości innych instrumentów finansowych, zwanych instrumentami bazowymi. Instrumentem bazowym mogą być akcje, obligacje, wysokość stopy procentowej, wartość indeksu giełdowego, a także tak nietypowe wskaźniki jak liczba dni słonecznych, wielkość opadu śniegu czy deszczu – derywaty pogodowe.

**Agencja ratingowa (ang. credit rating agency) – firma zajmująca się oceną wiarygodności kredytowej podmiotów pożyczających pieniądze: spółek, funduszy, banków, organizacji i rządów państw, a także oceną samych instrumentów dłużnych. W wyniku oceny przyznawany jest im rating, będący miarą ryzyka związanego z inwestycją w oceniane papiery dłużne. Agencja ratingowa wystawia w ten sposób swoją opinię, co do stabilności podmiotu pożyczającego, czyli ryzyka jego niewypłacalności, popierając tę opinię odpowiednimi argumentami oraz swoją reputacją. W razie bankructwa wysoko ocenionej firmy agencja nie oddaje pieniędzy obligatiariuszom. Agencje ratingowe odgrywają ważną rolę w świecie inwestycyjnym, gdyż rating stał się podstawowym wskaźnikiem oceny inwestycji dłużnej.

*** Swap – umowa pomiędzy dwoma podmiotami na wymianę przyszłych przepływów pieniężnych. Umowa ta określa jak ma wyglądać rozliczenie oraz kiedy przepływy mają nastąpić.

(http://pl.wikipedia.org/)